شروع سهتار از صفر؛ آنچه هر نوآموز باید بداند
سهتار، سازی برای خلوت
سهتار از محبوب‌ترین سازهای موسیقی ایرانی است. صدای نرم و صمیمی‌اش آن را به سازی برای خلوت و گفت‌وگوی درونی تبدیل کرده است. بسیاری از نوازندگان، سهتار را سازی می‌دانند که بیش از آنکه برای نمایش باشد، برای شنیدن و نواختن برای خود است.
شاید فکر کنید یادگیری ساز ایرانی دشوار است، چون ردیف و دستگاه و گوشه‌های بسیار دارد. اما شروع کار ساده‌تر از چیزی است که تصور می‌کنید. اگر مسیر درست را بشناسید و مراحل را آرام و پیوسته بگذرانید، همین هفته‌های اول هم می‌توانید قطعه‌های کوتاهی بنوازید.
در این مقاله می‌گوییم چطور ساز مناسب انتخاب کنید، چگونه بنشینید و چه تمرین‌هایی برای ماه‌های اول بهترین‌اند.
انتخاب ساز
ساز نوآموز را با مشورت مربی یا فروشنده‌ی معتبر انتخاب کنید. ساز ارزان‌قیمت اما بد ساخته‌شده، کوک‌شدن را سخت می‌کند و صدای ناخوشایندی می‌دهد و ممکن است انگیزه‌ی شما را بگیرد. بهتر است سازی با کیفیت متوسط و ساخت درست انتخاب کنید.
به ارتفاع سیم‌ها از دسته (کِشش) توجه کنید. اگر سیم‌ها زیادی بلند باشند، انگشتان شما زود خسته می‌شوند و اگر خیلی کوتاه باشند، سیم‌ها می‌لرزند و صدا خش‌دار می‌شود. این تنظیمات را اغلب سازنده یا تعمیرکار می‌تواند به‌درستی انجام دهد.
یک مضراب مناسب، کاور محافظ و در صورت امکان، تکیه‌گاه یا زیرپایی برای نشستن راحت تهیه کنید. جزئیات کوچک، تمرین را لذت‌بخش‌تر می‌کنند.
نشستن و گرفتن ساز
ساز را روی پای راست بگذارید و کاسه را به‌آرامی به سینه نزدیک کنید. دسته باید کمی بالاتر از کاسه باشد و دست چپ بدون فشار آن را نگه دارد. آرنج راست روی لبه‌ی کاسه می‌نشیند و مچ دست آزاد می‌ماند.
کمر صاف و شانه‌ها آزاد باشند. بسیاری از دردهای شانه و گردن در میان نوازندگان به دلیل حالت نادرست نشستن است. هر بیست دقیقه، چند ثانیه استراحت کنید و دست‌ها را رها کنید.
مضراب را آرام و بدون فشار بگیرید. صدای سهتار از دقت و تماس درست مضراب با سیم می‌آید، نه از قدرت. دستی که آسوده باشد، صدایی نرم‌تر و گرم‌تر می‌دهد.
حالت درست نشستن، نصف راه یک نوازنده‌ی خوب است.
کوک و گوش
کوک کردن ساز، اولین مهارتی است که باید بیاموزید. در ابتدا ممکن است از مربی یا اپلیکیشن کوک‌یاب کمک بگیرید، اما به‌تدریج باید گوش‌تان را تربیت کنید. هر بار که ساز را برمی‌دارید، کوک را بررسی کنید.
سیم‌های سهتار نسبت به رطوبت و دما حساس‌اند و ممکن است به‌سرعت از کوک خارج شوند. نگران نباشید؛ این طبیعی است و بخشی از رابطه‌ی شما با ساز است.
تربیت گوش مهم‌ترین مهارت یک نوازنده‌ی ایرانی است. به قطعه‌های ساده گوش دهید، آن‌ها را زمزمه کنید و سپس با ساز تکرار کنید. این شیوه‌ی سنتی یادگیری، گوش و دست را با هم پرورش می‌دهد.
اولین تمرین‌ها
با نواختن سیم‌های خالی و شنیدن صدای یکنواخت شروع کنید. هدف، کنترل مضراب و تولید صدای تمیز است. هر ضربه را با دقت بشنوید و ببینید صدا یکنواخت است یا نه.
سپس گام‌های ساده را تمرین کنید. از چند نت اول شروع کنید و آرام و تمیز بنوازید. سرعت را فقط وقتی افزایش دهید که دقت کامل است. «آهسته و درست» همیشه بهتر از «سریع و ناپاک» است.
قطعه‌های ساده‌ی ریتمیک و ملودیک‌های کوتاه را از مربی بیاموزید. حس رضایت ناشی از نواختن یک ملودی کامل، انگیزه‌ی شما را چند برابر می‌کند.
صبر و تکرار، رمز نواختن نرم و دلنشین است.
عادت تمرین
روزی بیست تا سی دقیقه تمرین منظم، از دو ساعت تمرین در آخر هفته مفیدتر است. ساز را در جایی بگذارید که همیشه در دسترس باشد؛ ساز داخل کاور و گوشه‌ی کمد، کمتر نواخته می‌شود.
تمرین‌هایتان را ضبط کنید و گوش دهید. شنیدن صدای خودتان، آینه‌ی صادقی است و کمک می‌کند ایرادهای ریز را بشنوید.
و بالاخره، از این سفر لذت ببرید. سهتار سازی است که پیشرفتش در سال‌ها شکل می‌گیرد، اما هر جلسه‌ی تمرین، لذت خودش را دارد. کلاس آنلاین یا حضوری با مربی خوب، مسیر را کوتاه‌تر و اشتباه‌ها را کمتر می‌کند.