مجله / عکاسی

آموزش عکاسی؛ قاب‌بندی و نور برای عکس‌های حرفه‌ای

۱۱ مهر ۱۴۰۵

در آموزش عکاسی، دو عنصر قاب‌بندی و نور تفاوت یک ثبت ساده با یک تصویر ماندگار را می‌سازند؛ با هر دوربین یا گوشی قابل یادگیری‌اند.

عکاسی یعنی دیدن

اگر چند عکس محبوب خود را کنار هم بگذارید، احتمالاً متوجه می‌شوید چیزی بیشتر از سوژه آن‌ها را خاص کرده است. معمولاً آن چیز، ترکیب‌بندی و نور است. دو عنصری که با هر دوربین یا حتی با یک گوشی ساده قابل یادگیری‌اند.

خیلی از ما عکس می‌گیریم چون صحنه‌ای ما را جذب کرده، اما هنگام دیدن عکس احساس می‌کنیم آن حس منتقل نشده است. دلیلش اغلب این است که دوربین همه‌چیز را ثبت می‌کند، ولی چشم و ذهن ما فقط چیزهای مهم را می‌بیند. هنر عکاسی یعنی کمک کردن به بیننده تا همان چیز مهم را ببیند.

در این مقاله اصول ساده‌ی قاب‌بندی و نور را مرور می‌کنیم و برای هر کدام تمرینی پیشنهاد می‌دهیم که با همان گوشی‌ای که در جیبتان است انجام می‌شود.

قاب‌بندی؛ جایی که سوژه می‌نشیند

قانون یک‌سوم‌ها شناخته‌شده‌ترین راهنمای ترکیب‌بندی است. قاب را با دو خط افقی و دو خط عمودی به نه قسمت تقسیم کنید و سوژه‌ی اصلی را روی یکی از چهار نقطه‌ی تلاقی بگذارید. نتیجه معمولاً متعادل‌تر و پویاتر از قرار دادن سوژه در مرکز است.

البته قانون یک‌سوم‌ها قانون مطلق نیست. گاهی تقارن کامل و سوژه‌ی وسط‌قاب، قدرت و آرامش بیشتری می‌دهد. نکته این است که اول قواعد را بشناسید و بعد آگاهانه آن‌ها را بشکنید.

خطوط هدایت‌کننده یکی دیگر از ابزارهای قدرتمند‌اند. جاده، نرده، لبه‌ی میز یا رشته‌ی سایه‌ها می‌توانند نگاه بیننده را به سوی سوژه ببرند. سعی کنید پیش از زدن دکمه، مسیر نگاه بیننده را در قاب تصور کنید.

به پس‌زمینه هم دقت کنید. بسیاری از عکس‌های خوب به دلیل یک تیر برق، یک سطل زباله یا یک خط شلوغ پشت سوژه خراب می‌شوند. چند قدم جابه‌جا شدن یا پایین آوردن دوربین، گاهی پس‌زمینه را کاملاً عوض می‌کند.

نور؛ روح عکس

کلمه‌ی «عکس» در ریشه‌اش یعنی نقاشی با نور. نور مهم‌ترین عنصر هر عکس است و تفاوت میان یک تصویر معمولی و یک تصویر خاص، بیشتر به آن برمی‌گردد. اولین قدم، یاد گرفتن نگاه به نور است: از کجا می‌آید، چقدر نرم یا سخت است و چه رنگی دارد.

نور نیمروز معمولاً سخت و مستقیم است و سایه‌های تیز و تضاد بالا می‌سازد. در مقابل، نور اوایل صبح و ساعت پیش از غروب نرم‌تر، گرم‌تر و دلنشین‌تر است. عکاسان این ساعات را «ساعت طلایی» می‌نامند و عمداً برای عکس‌های مهم آن را انتخاب می‌کنند.

نور پنجره، بهترین دوست عکاس مبتدی است. سوژه را نزدیک پنجره بگذارید و اجازه بدهید نور ملایم از کنار بتابد. با کمی چرخاندن سوژه یا استفاده از یک کارت سفید در سمت مقابل، سایه‌ها نرم‌تر می‌شوند و جزئیات بهتر دیده می‌شوند.

عکاسی در سایه‌ی باز یا روزهای ابری هم مزیت دارد: نور یکنواخت و بدون سایه‌ی تند است و برای پرتره و عکس محصول بسیار مناسب است.

نور پشت‌سوژه (بک‌لایت) می‌تواند خطوط درخشان دور سوژه بسازد و حس جادویی بدهد. اگر سوژه تاریک شد، روی آن لمس کنید تا نورسنجی تنظیم شود یا از نور مکمل کوچکی کمک بگیرید.

کنار هم گذاشتن نور و قاب

ترکیب‌بندی و نور جدا از هم عمل نمی‌کنند. نوری که روی بخشی از قاب می‌افتد خودبه‌خود توجه را جلب می‌کند. اگر می‌خواهید بیننده به نقطه‌ی مشخصی نگاه کند، آن نقطه را روشن‌تر از اطراف قرار دهید.

سایه‌ها هم بخشی از طرح‌اند. به جای حذف سایه‌ها، یاد بگیرید از آن‌ها به‌عنوان شکل استفاده کنید. سایه‌ی بلند عصرگاهی، رشته‌ای از هنر را به صحنه می‌آورد.

تمرین‌های عملی

تمرین اول: یک سوژه‌ی ثابت، مثل یک لیوان یا گلدان، را در یک روز از پنج زاویه و در سه ساعت مختلف عکس بگیرید. بعد نتایج را کنار هم بگذارید و مقایسه کنید.

تمرین دوم: یک هفته هر روز فقط یک عکس بگیرید، اما آن را با تمام دقت بسازید. در پایان هفته، هفت عکس خواهید داشت که هرکدام داستانی دارند.

تمرین سوم: عکس‌های خودتان را بعد از چند هفته دوباره ببینید و با خود بپرسید چه چیزی را می‌خواستم نشان بدهم؟ آیا قاب همین را می‌گفت؟ این پرسش ساده، بهترین معلم شماست.