مجله / سفال و سرامیک

اشتباه‌های رایج در سفالگری و راه‌های جلوگیری از آن‌ها

۱۳ مهر ۱۴۰۵

اشتباه‌های سفالگری قابل‌پیش‌بینی‌اند؛ با شناخت این ده خطای رایج و راه‌حل‌هایشان، ظروف سالم‌تر و بدون ترک خواهید ساخت.

اشتباه، معلم خوب سفالگر است

هر سفالگری که امروز ظروف زیبا می‌سازد، روزی کاسه‌ای ترک‌خورده یا لیوانی کج و ناپایدار ساخته است. اشتباه کردن در سفالگری نه‌تنها طبیعی است، بلکه بخشی از مسیر یادگیری است. اما بعضی اشتباه‌ها آن‌قدر تکرارشونده‌اند که می‌شود پیش از رخ دادنشان جلوی آن‌ها را گرفت.

در این فهرست ده اشتباه رایج را همراه با دلیل و راه‌حل مرور می‌کنیم. اگر هنگام خواندن چند مورد برایتان آشنا بود، نگران نباشید؛ همه‌ی ما از همین‌جا آغاز کرده‌ایم.

خطاهای مرحله‌ی ساخت

اشتباه اول، ورز ندادن کافی گل است. حباب‌های هوا و بافت ناهمگون باعث ترک و حتی انفجار در کوره می‌شوند. راه‌حل: حتی اگر گل آماده خریده‌اید، پیش از کار چند دقیقه ورزش دهید و حبابی نگذارید.

اشتباه دوم، مرکز نکردن گل روی چرخ است. گلی که از مرکز منحرف باشد، تمام ظرف را کج می‌کند و کار را تا آخر عذاب می‌دهد. راه‌حل: با فشار ثابت و آرنج‌های تکیه‌داده روی بدن، آن‌قدر مرکزدهی را تمرین کنید که بی‌فکر انجام شود.

اشتباه سوم، دیواره‌ی نامتوازن است؛ یک سمت ضخیم و سمت دیگر نازک. این ظرف هنگام خشک شدن و پخت، به شکلی ناهموار منقبض می‌شود و ترک می‌خورد. راه‌حل: همیشه ضخامت را با انگشت وارسی کنید و بعد از ساخت، ظرف را از بالا و پایین بنگرید.

اشتباه چهارم، کف ضخیم است. بسیاری از سفالگران تازه‌کار کف ظرف را زیادی ضخیم می‌گذارند و بعدها با وزن ظرف تعجب می‌کنند. راه‌حل: با ابزار برش، کف را بتراشید و به ضخامت دیواره نزدیک کنید.

خطاهای مرحله‌ی خشک شدن

اشتباه پنجم، خشک کردن سریع است. ظرف را زیر آفتاب یا کنار بخاری گذاشتن، لبه‌ها را زودتر از بدنه خشک می‌کند و باعث ترک می‌شود. راه‌حل: ظرف را در جای خنک و دور از باد، با پوشش ملایم خشک کنید.

اشتباه ششم، اتصال ضعیف قطعات است. دسته‌ای که فقط روی ظرف چسبانده می‌شود، هنگام خشک شدن جدا می‌شود. راه‌حل: محل اتصال را خراش بدهید، با «دوغاب گل» پر کنید و محکم فشار دهید.

اشتباه هفتم، یکسان نبودن رطوبت گل در قطعات است. اگر یک قطعه خشک‌تر از دیگری باشد، به هم نمی‌چسبند. راه‌حل: قطعات را هم‌زمان بسازید یا با پلاستیک رطوبتشان را همسان نگه دارید.

خطاهای لعاب و پخت

اشتباه هشتم، لعاب خیلی ضخیم یا خیلی نازک است. نتیجه یا رنگ ضعیف و ناهموار است یا لعاب جاری می‌شود. راه‌حل: طبق دستور سازنده عمل کنید، با آزمون روی تکه‌های کوچک شروع کنید و ضخامت ثابتی را رعایت کنید.

اشتباه نهم، فراموش کردن پاک کردن کف ظرف است. اگر لعاب روی کف بماند، ظرف به قفسه‌ی کوره می‌چسبد و هر دو آسیب می‌بینند. راه‌حل: پیش از پخت، با اسفنج مرطوب، کف و حدود یک سانتی‌متر بالای آن را کاملاً پاک کنید.

اشتباه دهم، انتظار بیش‌ازحد از اولین پخت است. بسیاری از تازه‌کارها اولین ظرف را کامل و بی‌نقص می‌خواهند. راه‌حل: انتظارتان را واقع‌بینانه نگه دارید و هر نتیجه را مثل یک آزمایش ببینید.

عادت‌های کوچک، تفاوت بزرگ

یک دفترچه‌ی یادداشت کنار خودتان داشته باشید. نوع گل، میزان آب، ضخامت لعاب و نتیجه‌ی پخت را بنویسید. بعد از چند ماه، این دفتر ارزشمندترین مرجع شما می‌شود.

کار را دسته‌ای انجام دهید: چند ظرف را هم‌زمان بسازید، هم‌زمان خشک کنید و هم‌زمان لعاب بزنید. این کار هم زمان را بهینه می‌کند و هم مقایسه‌ی نتایج را آسان می‌سازد.

از سفالگران باتجربه‌تر بپرسید. جامعه‌ی سفالگران معمولاً دست‌ودل‌باز است و ترفندهای ارزشمندی دارند. حضور در کارگاه‌های گروهی هم انگیزه می‌دهد و هم از آزمون‌وخطای بی‌دلیل جلوگیری می‌کند.

و در پایان، به یاد داشته باشید که زیبایی سفال دست‌ساز در بی‌نقصی نیست؛ در اثر انگشت‌ها، در کمی بی‌قراری لبه و در داستانی است که هر ظرف با خود دارد. اشتباه‌ها را بپذیرید، از آن‌ها بیاموزید و بازهم گل بسازید.